بازتوانی قلبی با فیزیوتراپی و ورزش‌های مفید بعد از عمل برای بازگشت به زندگی فعال

چه یک واقعه قلبی ناگهانی مانند حمله قلبی را پشت سر گذاشته باشید و چه جراحی حساسی مثل بای‌پس عروق کرونر (CABG) یا تعویض دریچه قلب انجام داده باشید، سؤال مهم این است که چگونه می‌توان به طور مطمئن و قوی‌تر از قبل به زندگی فعال قبل از عمل جراحی بازگشت؟

بسیاری از افراد فکر می‌کنند که استراحت مطلق تنها راه بهبودی قلب بعد از بیماری و جراحی آن است؛ اما حقیقت چیز دیگری است، بیماری‌ها و مداخلات قلبی‌عروقی، توانایی قلب و عضلات بیمار برای تحمل فشار ناشی از فعالیت روزانه را کاهش می‌دهند. پس بدون داشتن یک برنامه هدفمند، خطر ضعف طولانی‌مدت، عوارض ریوی و حتی بازگشت بیماری افزایش خواهد یافت.

برای جلوگیری از بروز این مشکلات، شرکت در برنامه بازتوانی قلبی با فیزیوتراپی را توصیه می‌کنیم. این برنامه، ترکیبی از ورزش‌های علمی و درمان‌های فیزیوتراپی پویان است که به بیمار کمک می‌کند تا با تقویت عملکرد قلبش و افزایش توان بدنی‌، سریع‌تر به زندگی عادی بازگردید.

چرا بازتوانی قلبی بعد از عمل ضروری است؟

قلب بیماران مبتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی به دلیل کاهش خون‌رسانی ناشی از گرفتگی شریان‌های کرونری، دیگر نمی‌تواند نیازهای فیزیولوژیک بدن را به‌خوبی قبل تأمین کند. حتی بعد از عمل جراحی قلب نیز خطر عوارض، بستری مجدد و کاهش کیفیت زندگی بیمار وجود دارد.

بازتوانی قلبی با فیزیوتراپی ورزشی و انجام ورزش‌های مفید بعد از جراحی قلب باعث افزایش ظرفیت ورزش، عملکرد قلبی‌تنفسی، قدرت عضلانی و بهبود کیفیت زندگی بیمار  شده و منجر خواهد شد تا روند بهبودی سریع‌تر پیش برود.

اهداف فیزیوتراپی بعد از عمل قلب

از جمله اهداف اصلی از انجام فیزیوتراپی بعد از عمل قلب عبارت‌اند از:

• بهبود ظرفیت تمرین و افزایش استقامت برای تقویت توانایی قلب و عضلات.
• توانبخشی بیماران قلبی و کاهش ریسک خطر با کنترل فشار خون، کلسترول بالا و مدیریت وزن.
• پیشگیری از عوارض ریوی با استفاده از تکنیک‌های تنفسی برای جلوگیری از تجمع ترشحات و بروز عفونت‌های ریوی مانند ذات‌الریه.
• بهبود سلامت روانی با کاهش استرس، اضطراب و افسردگی ناشی از بیماری قلبی و دوره نقاهت بعد از جراحی.

میزان اثربخشی فیزیوتراپی در کاهش نرخ بستری مجدد و مرگ‌ومیر در سال اول پس از یک عارضه قلبی و جراحی بسیار بالا و امیدوارکننده است.

مراحل بازتوانی قلبی با فیزیوتراپی

برنامه بازتوانی قلبی با فیزیوتراپی چندین مرحله پیوسته را شامل می‌شود که در نتیجه آن به تدریج قوای جسمانی بیمار بازگشته و می‌تواند روند معمولی و فعالیت‌های روزمره خود را از سر گیرد. بازتوانی قلبی با فیزیوتراپی مراحل زیر را شامل می‌شود:

مرحله اول: فاز بیمارستانی

فرایند فیزیوتراپی بیمارستانی باید بلافاصله پس از تثبیت وضعیت بیمار در بیمارستان شروع شود. فیزیوتراپیست در این مرحله روی موارد زیر تمرکز می‌کند:

• بهبود عملکرد تهویه ریوی و جلوگیری از عفونت‌هایی مانند ذات‌الریه با تمرین تنفس عمیق و سرفه‌های مؤثر. توجه داشته باشید که در حین تمرین تنفس عمیق و سرفه‌های مؤثر، بیمار باید با احتیاط، سینه‌اش را با بالش حمایت کند تا فشار ناشی از سرفه روی استخوان جناغ زیاد نشود.
• شروع تحرکات اولیه مانند نشستن روی لبه تخت و راه رفتن با قدم‌های کوتاه و آهسته در اطراف اتاق و راهرو تحت نظارت کامل متخصص فیزیوتراپیست.

مرحله دوم: فاز سرپایی اولیه

بعد از ترخیص بیمار از بیمارستان می‌توان فرایند توانبخشی قلبی را در کلینیک‌های تخصصی مانند فیزیوتراپی پویان یا با فیزیوتراپی در منزل ادامه داد. هدف اصلی در این مرحله افزایش تدریجی تحرک، حفظ انگیزه، کنترل عوامل خطر و افزایش استقامت و قدرت عضلانی بیمار است. تمرینات ورزشی برای فیزیوتراپی قلب در این مرحله تمریناتی مثل پیاده‌روی روی تردمیل، دوچرخه‌سواری ثابت و تمرینات مقاومتی سبک را شامل می‌شود.

مرحله سوم: فاز نگهداری

در این مرحله برای حفظ نتایج درمان و تثبیت سبک زندگی فعال، برنامه انجام ورزش‌های مناسب برای بیمار تدوین می‌شود. در این فرایند ورزش‌های هوازی و مقاومتی به طور کنترل‌شده افزایش می‌یابد تا بیمار بتواند توان حرکتی خود را بازیابد و سبک زندگی سالمش را حفظ کند.

ورزش‌های مفید بعد از عمل قلب

تمرین درمانی بخش اصلی از برنامه بازتوانی قلبی با فیزیوتراپی است. فیزیوتراپیست بعد از ارزیابی دقیق وضعیت بیمار، برنامه‌ای ایمن و اختصاصی برای او طراحی می‌کند که شامل ورزش‌عهای مختلف می‌شود. از جمله انواع ورزش بعد از جراحی قلب باز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. تمرینات هوازی: برای بهبود کارایی قلب و عروق و افزایش استقامت کلی بدن که پیاده‌روی آهسته به مدت 20 الی 30 برای 5 بار در هفته، دوچرخه‌سواری ثابت، شنا و ایروبیک در آب را شامل می‌شود.
2. تمرینات قدرتی و مقاومتی: برای حفظ سلامت عمومی عضلات و کمک به از سرگیری فعالیت‌های روزانه با حرکات سبک مانند ایستادن روی پنجه پا یا بالا آوردن زانو در حالت نشسته و تمرین با وزنه‌های سبک از هفته 12 بعد از عمل جراحی.
3. تمرینات تنفسی و دامنه حرکتی شامل تنفس عمیق دیافراگمی، تمرینات شانه‌ها و تنه با بالا انداختن شانه‌ها، چرخش‌های ملایم تنه در حالت نشسته و بالا بردن دست‌ها در محدوده بدون درد.

با انجام این ورزش‌ها بیمار می‌تواند قدرت از دست رفته خود را بازیابد و با اطمینان خاطر بیشتری فعالیت‌های روزمره‌اش را از سر بگیرد.

نکات مهم برای بازتوانی قلبی موفق

برای این که فیزیوتراپی و ورزش‌های بعد از عمل قلب نتیجه‌بخش و مفید باشند باید به نکات زیر توجه کرد:

• مشاوره تخصصی برای ارزیابی کامل وضعیت قلبی، ریوی و بیماری‌های همراه توسط تیم پزشکی و فیزیوتراپی قبل از شروع برنامه‌های فیزیوتراپی قلب.
• تدوین برنامه شخصی‌سازی‌شده با شدت، نوع و فرکانس تمرینات متناسب با شرایط خاص بیمار.
• شروع به‌موقع و زود هنگام فرایند توانبخشی برای دریافت نتایج بهتر.
• پیشرفت تدریجی و شروع از تمرین‌های ساده و رفته‌رفته انجام ورزش‌های پیچیده.
• نظارت و پایش مداوم سلامتی بیمار با کنترل منظم ضربان قلب و فشار خون حین ورزش.
• تداوم فعالیت مستمر برای بازتوانی کامل بدن.
• تنظیم برنامه بازتوانی بعد از بای پس با تغذیه و سبک زندگی سالم با اصلاح رژیم غذایی، ترک دخانیات و کنترل وزن و هم‌راستا با برنامه فیزیوتراپی.

جمع‌بندی

بازتوانی قلبی با فیزیوتراپی از طریق ورزش‌های مفید بعد از عمل یک روش درمانی مؤثر و یک سرمایه‌گذاری طولانی‌مدت برای بازیابی سلامت قلب و افزایش کیفیت زندگی بیماران قلبی است. دریافت یک برنامه جامع با اتکا به دانش تخصصی فیزیوتراپیست‌ها در بهبود عملکرد قلب، افزایش استقامت و کاهش خطر بروز حوادث قلبی مجدد بسیار مؤثر است.

اگر مایل هستید که برای ارزیابی شرایط خود و شروع برنامه تخصصی بازتوانی قلبی اقدام کنید، با مشاورین کلینیک فیزیوتراپی پویان تماس بگیرید تا راهنمایی‌های لازم را دریافت کنید.

سؤالات متداول

بازتوانی قلبی چقدر طول می کشد؟

بازتوانی و فیزیوتراپی قلب بعد از عمل جراحی معمولاً بین 8 تا 12 هفته بسته به نوع عمل و شرایط بیمار طول می‌کشد.

آیا فیزیوتراپی برای بیماران قلبی خطرناک است؟

 خیر، در‌صورتی‌که زیر نظر فیزیوتراپیست متخصص انجام شود، کاملاً ایمن و بی‌خطر است.