آیا فیزیوتراپی در بیماران سرطانی می‌تواند باعث کاهش عوارض و تقویت بدن شود؟

بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان، تنها به روند درمان دارویی محدود نمی‌شود؛ بلکه به برنامه‌های توانبخشی هدفمند نیاز دارد. در مسیر دشوار مبارزه با سرطان، افراد علاوه بر خود بیماری با عوارض جانبی ناخواسته ناشی از درمان‌هایی مثل شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و جراحی نیز مواجه می‌شوند.

این عوارض از خستگی مفرط و ضعف عضلانی گرفته تا مشکلات حرکتی و لنف ادم (تورم اندام‌ها) همه به شدت کیفیت زندگی، استقلال و توانایی بیمار برای ادامه فعالیت‌های روزمره را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند.

برای همین داشتن یک رویکرد حمایتی و تخصصی برای بازگشت به عملکرد جسمانی مطلوب این بیماران ضروری است. فیزیوتراپی در بیماران سرطانی با هدف بازگرداندن یا حفظ توان بدنی، افزایش استقلال و ارتقای روحیه و افزایش امید به زندگی بیماران انجام می‌شود.

اگر شما هم به دنبال راهکاری علمی و تخصصی برای کاهش عوارض و تقویت بدن در بیماران سرطانی هستید، تا پایان این مقاله از فیزیوتراپی پویان همراه ما باشید.

درمان‌های سرطان چه تأثیراتی بر قوای جسمانی بیمار دارند؟

در فرایند درمان‌های رایج سرطان با هدف قرار دادن سلول‌های سرطانی ممکن است به سلول‌های سالم بدن مانند سلول‌های عصبی، مغز استخوان و پوشش دستگاه گوارش آسیب برسد.

از جمله عوارض جانبی حاد و مزمنی که در اثر درمان سرطان بدن را تهدید می‌کنند و نیاز به مداخله فوری و خدمات فیزیوتراپی دارند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خستگی شدید و مزمنی که با استراحت از بین نمی‌رود و ناشی از کم‌خونی، تغییرات متابولیک و التهاب‌های مزمن است.
• ضعف و کاهش استقامت در اثر بی‌تحرکی، عوارض داروها و التهاب‌ها که منجر به آتروفی و تحلیل عضلانی و کاهش توان قلبی‌عروقی می‌شود.
• نوروپاتی محیطی ناشی از شیمی‌درمانی و آسیب دیدن اعصاب محیطی که به‌صورت بی‌حسی، گزگز، سوزش و درد در دست‌ها و پاها خود را نشان می‌دهد و تعادل و راه رفتن بیمار را مختل می‌کند.
• تورم اندام‌ها که ناشی از تجمع مایع لنفاوی است و اغلب پس از جراحی یا پرتودرمانی در ناحیه غدد لنفاوی به وجود می‌آید و به درمان لنف ادم نیاز دارد.

خوشبختانه همه این عوارض و مشکلات با مداخله توانبخشی فیزیکی قابل کنترل و درمان هستند. با فیزیوتراپی در بیماران سرطانی می‌توان عملکرد فیزیکی بدن را بهبود بخشید، خستگی را کاهش داد و عضلات را تقویت کرد. مداخلات فیزیکی مانند ورزش‌های مقاومتی و ترکیبی تا حد زیادی در کاهش خستگی مرتبط با سرطان مؤثر هستند.

مدیریت عوارض و تقویت بدن در بیماران سرطانی با فیزیوتراپی انکولوژی

فیزیوتراپی در بیماران سرطانی با بهره‌گیری از یک برنامه‌ جامع و شخصی‌سازی شده می‌تواند ضمن کاهش عوارض و تقویت بدن با رفع مشکلات فعلی، بیمار را برای تحمل درمان‌های بعدی و بازگشت به سطح توانایی پیش از بیماری‌اش آماده کند.

برای بهبود توان بدنی و کاهش عوارض بیماران از تکنیک‌های فیزیوتراپی با روش‌های نوین مختلف استفاده می‌شود که مؤثرترین آن‌ها عبارت‌اند از:

1. پروتکل‌های ورزش درمانی انکولوژی شامل:

• تمرینات هوازی (سبک تا متوسط) مانند پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری یا شنا برای بهبود عملکرد قلبی‌عروقی، افزایش جریان خون و کاهش خستگی مفرط.
• تمرینات تقویتی مانند تمرینات با وزن بدن یا با وزنه‌های سبک برای تقویت عضلات اصلی و جلوگیری از تحلیل عضلانی.
• تمرینات کششی و انعطاف‌پذیری برای افزایش دامنه حرکتی مفاصل و کاهش سفتی عضلانی.
• تمرینات تعادلی و هماهنگی برای بیمارانی که دچار مشکل در تعادل یا نوروپاتی هستند، با هدف بازگرداندن ایمنی حین راه رفتن و کاهش خطر سقوط مثل درمان سرگیجه و عدم تعادل با فیزیوتراپی.

2. مدیریت لنف ادم و تورم از طریق:

• تخلیه لنفاوی دستی با تکنیک‌های ماساژ ملایم و تخصصی (ماساژ در منزل) برای هدایت مایع لنفاوی تجمع یافته به طرف گره‌های لنفاوی فعال.
• ماساژ درمانی و درمان بافت نرم برای کاهش درد، اسپاسم عضلانی و تسریع گردش لنفی.
• بانداژ فشاری و استفاده از باندهای کششی کوتاه مثل بانداژ لنف ادم برای اعمال فشار مناسب و کاهش حجم تورم.
• تمرینات ورزشی لنفاوی مانند حرکات فعال اندام درگیر برای پمپ کردن مایع لنفاوی.
• مراقبت‌های پوستی و آموزش بیمار برای جلوگیری از عفونت و مدیریت روزانه ورم.

مزایای فیزیوتراپی برای بیماران سرطانی

فیزیوتراپی در بیماران سرطانی علاوه بر کاهش عوارض و تقویت بدن برای بهبود کیفیت کلی زندگی بیمار نیز مفید است.

بهبود کیفیت خواب در اثر فعالیت بدنی مناسب برای تنظیم الگوی خواب، بازیابی استقلال عملکردی و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره مانند حمام کردن، آشپزی، تقویت سیستم ایمنی با بهبود گردش خون و تقویت سیستم لنفاوی، بهبود سلامت روان با فعالیت بدنی منظم برای ترشح اندورفین شده و کاهش استرس، اضطراب و علائم افسردگی و همچنین کاهش خطر ابتلا به عوارض دیررس درمان سرطان مانند پوکی استخوان و مشکلات قلبی‌عروقی از مزایای فیزیوتراپی برای بیماران سرطانی هستند.

ارزیابی و برنامه‌ریزی تخصصی فیزیوتراپی برای بیماران سرطانی

قبل از شروع فرایند درمانی فیزیوتراپی در بیماران سرطانی، یک فیزیوتراپیست متخصص در زمینه توانبخشی انکولوژی، وضعیت جسمانی بیمار را به‌دقت و به طور کامل بررسی می‌کند. بررسی قدرت عضلات و انعطاف‌پذیری، سنجش تعادل و توانایی جسمی و بررسی دقیق تورم (لنف ادم) از مراحل اصلی ارزیابی بیمار توسط فیزیوتراپیست هستند.

در نهایت بر اساس اطلاعاتی که از ان ارزیابی به دست می‌آیند، یک برنامه درمانی کاملاً شخصی‌سازی شده با در نظر گرفتن نوع سرطان، مرحله درمان، وضعیت ایمنی بدنی و اهداف بیمار برای او تنظیم خواهد شد.

جمع‌بندی

فرایند فیزیوتراپی در بیماران سرطانی، فقط انجام یک سری تمرینات ساده نیست؛ بلکه مجموعه اقدامات مختلفی را شامل می‌شود که برای تقویت بدن بیمار و کاهش عوارض ناشی از درمان سرطان پیش گرفته می‌شوند.

فیزیوتراپی بخش مهمی از مراقبت‌های انکولوژی است و به‌عنوان یک استاندارد درمانی، تأثیرات مفد و زیادی در کاهش خستگی، تقویت عضلات، ارتقای عملکرد روزمره، کاهش تورم و بهبود کیفیت زندگی دارد  و هدف آن بازیابی کامل عملکرد بیمار است.

برای دانستن جزئیات بیشتر درباره برنامه‌های توانبخشی تخصصی مانند پروتکل‌های ورزش درمانی یا درمان‌های دستی برای انواع خاصی از سرطان به وبلاگ فیزیوتراپی پویان مراجعه کنید.

سؤالات متداول

چه زمانی می‌توان فیزیوتراپی را برای بیماران سرطانی شروع کرد؟

فیزیوتراپی هر چه سریع‌تر برای بیماران سرطانی شروع شود، بهتر است. شروع زودهنگام فیززیوتراپی حتی قبل از جراحی یا در حین درمان‌های فعال می‌تواند عوارض جانبی را به حداقل برساند و به ریکاوری سریع‌تر کمک کند.

آیا با فیزیوتراپی می‌توان لنف ادم ناشی از درمان سرطان را برطرف کرد؟

بله فیزیوتراپی لنف ادم را مدیریت و کنترل کرده و تورم و درد کاهش می‌دهد.