درمان فلج عصب صورت با تمرینات با فیزیوتراپی فلج بلز

بیماری فلج بلز یا فلج عصب صورت، یک عارضه عصبی است که به‌صورت ناگهانی و با ضعف یا ناتوانی کامل در حرکت عضلات یک طرف صورت خود نشان می‌دهد. تصور کنید یک روز صبح از خواب بیدار می‌شوید و می‌بینید که نیمی از صورتتان بی‌حرکت شده است و توانایی بستن کامل چشم، لبخند زدن یا اخم کردن را از دست داده‌اید، چه لحظه ترسناکی است! این فلج در اثر آسیب‌دیدن یا التهاب عصب هفتم مغزی یا همان عصب صورت که از حلقه استایلوماستوئید در نزدیکی گوش عبور می‌کند، اتفاق می‌افتد.

فلج بلز در بیشتر افراد یک بیماری خوش‌خیم و موقتی است و با مراقبت و درمان به‌موقع به طور کامل بهبود می‌یابد و برطرف می‌شود.

درمان فلج عصب صورت با تمرینات فیزیوتراپی پویان به‌عنوان روشی مؤثر و بی‌خطرترین شناخته می‌شود. برای این که بیشتر درباره این بیماری و نحوه درمان آن با فیزیوتراپی فلج بلز بدانید با ما همراه شوید.

فلج بلز چیست و چه علل و علائمی دارد؟

فلج عصب صورت که به آن فلج ایدیوپاتیک صورت نیز گفته می‌شود به دلیل اختلال در عملکرد عصب چهره‌ای یا همان عصب هفتم جمجمه‌ای اتفاق می‌افتد. این عصب مسئول کنترل حرکت عضلات صورت در یک سمت است. پس چنانچه به هر دلیلی عملکرد آن دچار اختلال شود دیگر قادر به کنترل عضلات نخواهد بود.

علت دقیق فلج بلز ناشناخته است به طور دقیق مشخص نیست؛ اما برخی از پزشکان و محققان این وضعیت را نتیجه التهاب و تورم عصب صورت می‌دانند که به دلیل عفونت‌های ویروسی رخ می‌دهد. برخی از ویروس‌هایی که ممکن است علل بروز این بیماری باشند عبارت‌اند از:

• ویروس هرپس سیمپلکس (عامل تبخال)
• ویروس آبله مرغان و هرپس زوستر (عامل زونا)
• ویروس اپشتین بار (عامل مونونوکلئوز عفونی)
• آنفولانزا و سرماخوردگی

علائم فلج بلز به سرعت و ناگهانی خود را نشان می‌دهند و در عرض چند ساعت تا چند روز به اوج خود می‌رسند. مشخص‌ترین این علائم عبارت‌اند از:

• افتادگی ناگهانی یک طرف صورت
• ناتوانی در بستن کامل پلک و چشم
• آبریزش غیرارادی دهان
• مشکل در صحبت کردن، غذا خوردن و نوشیدن
• از دست دادن حس چشایی در جلوی زبان سمت آسیب‌دیده
• حساسیت بیشتر به صدا در یک گوش (هایپراکوزی)
• درد در اطراف فک یا پشت گوش

تأثیر فیزیوتراپی در روند درمان فلج بلز

برای درمان فلج بلز، داروهایی مانند کورتیکواستروئیدها که برای کاهش التهاب استفاده می‌شوند و در برخی موارد داروهای ضدویروسی برای بیمار تجویز می‌شود؛ اما یکی از مؤثرترین درمان‌ها برای بهبودی و جلوگیری از بروز عوارض طولانی‌مدت و بازیابی عملکرد عضلات درمان فلج عصب صورت با تمرینات و فیزیوتراپی با روش‌های نوین است.

فیزیوتراپی فلج بلز با هدف بازآموزی عضلانی عصبی و جلوگیری از کوتاهی عضلات (کنترکچر) و حرکات غیرارادی انجام می‌شود و به این وسیله ضمن حفظ و تقویت تون عضلانی از ضعیف شدن بیشتر عضلات فلج‌شده جلوگیری می‌شود.

بازآموزی عصب و عضله (نوروموسکولار) امکان برقراری ارتباط مجدد و مؤثر مغز با عضلات صورت را ممکن می‌کند. در فیزیوتراپی تمرینات مؤثری برای بهبود تقارن و دامنه حرکتی صورت و انجام حرکات ارادی مانند لبخند زدن و بستن چشم به بیمار داده می‌شود. هدف از فیزیوتراپی فلج بلز، کنترل حرکات غیرارادی (سینکینزی) و جلوگیری از آسیب چشمی است.

روش‌های تخصصی فیزیوتراپی فلج بلز

در فیزیوتراپی فلج بلز با ارزیابی دقیق شرایط بیمار، یک برنامه درمانی شخصی‌سازی‌شده برای او طراحی می‌شود که شامل ترکیبی از تکنیک‌های فیزیوتراپی و تمرینات ورزشی خاص است.

مهم‌ترین بخش درمان فلج عصب صورت با تمرینات، انجام حرکات تمرینی در مقابل آینه است تا بیمار بتواند عملکرد سمت آسیب‌دیده صورت خود را با سمت سالم صورتش مقایسه و اصلاح کند. این تمرینات باید به‌آرامی و با تمرکز بالا انجام شوند و عبارت‌اند از:

• تمرینات ابرو مثل بالا بردن آرام ابروها، اخم کردن و چروک کردن پیشانی با کمک انگشتان برای جلوگیری از حرکت بیش از حد.
• تمرینات چشم مانند بستن آرام و تدریجی پلک‌ها، چشمک زدن و باریک کردن چشم‌ها.
• تمرینات لب و دهان به‌صورت غنچه کردن لب‌ها به حالت صوت زدن، لبخند زدن کنترل‌شده و بدون درگیر شدن پلک و باد کردن گونه‌ها.

هر یک از این حرکات تمرینی را باید حداقل 3 تا 4 بار در روز و هر بار به مدت 5 تا 10 ثانیه تکرار شوند. البته بین هر بار حرکت تمرینی برای چند ثانیه کوتاه استراحت کنید.

تحریک الکتریکی و بیوفیدبک

تحریک الکتریکی و بیوفیدبک از دیگر خدمات فیزیوتراپی است که برای فلج بلز انجام می‌شود که تأثیر زیادی در روند بهبود بیمار دارد.

در فرایند تحریک الکتریکی با استفاده از جریان‌های ضعیف الکتریکی، عضلات فلج یا ضعیف‌شده تحریک و منقبض می‌شوند. این روش برای مراحل اولیه بیماری و زمانی که حرکت ارادی عضلات به حداقل رسیده، بسیار مؤثر است.

در روش درمانی بیوفیدبک از دستگاه‌هایی که فعالیت الکتریکی عضلات را روی مانیتور نمایش می‌دهند، استفاده می‌کنند تا به بیمار بتواند با آگاهی بیشتری از عضلات خود، روی کنترل ارادی اعضا تمرکز کند.

ماساژ درمانی و گرمادرمانی

راهکار درمانی دیگر در فیزیوتراپی فلج بلز، ماساژدرمانی و گرما درمانی است. فیزیوتراپیست با ماساژ ملایم صورت و گردن، باعث بهبود گردش خون در این نواحی شده و سفتی عضلات را کاهش می‌دهد. این کار منجر می‌شود تا آگاهی حسی ناحیه آسیب‌دیده بیشتر شود. همچنین استفاده از حوله گرم و مرطوب برای کاهش درد و افزایش جریان خون در عضلات صورت نیز برای بهبود بیماری فلج بل بسیار مفید است.

مدیریت عوارض و سینکینزی

فیزیوتراپیست در مراحل پیشرفته‌تر فلج بلز به بیمار کمک می‌کند تا الگوهای غیرطبیعی حرکتی خود (سینکینزی) را اصلاح کند. برای مثال در مورادی که فرد هنگام لبخند زدن به طور غیرارادی چشمش را می‌بندد باید روند درمانی بازآموزی مجدد مغز برای تفکیک حرکات صورت در پیش گرفته شود.

 مراقبت از چشم، اولویت اصلی در درمان فلج عصب صورت با فیزیوتراپی

ناتوانی در بستن کامل چشم، خطرناک‌ترین ریسک جدی در فلج بلز است به همین دلیل محافظت از چشم اولین اقدام در درمان فلج عصب صورت با تمرینات و فیزیوتراپی فلج بلز است. از جمله اقدامات مراقبتی که برای چشم صورت می‌گیرد عبارت‌اند از:

• استفاده از قطره‌های چشمی لوبریکانت یا همان اشک مصنوعی در طول روز.
• استفاده از پماد مرطوب‌کننده چشم در شب.
• بستن چشم با چسب پزشکی یا استفاده از پوشش محافظ در هنگام خواب.
• استفاده از عینک آفتابی در روز و به‌خصوص بیرون از خانه.

جمع‎‌بندی

بهبودی فلج بلز در افراد مختلف متفاوت است و به شدت آسیب عصبی که دیده‌اند، بستگی دارد. در موارد خفیف، بهبودی و توانبخشی عصبی بیمار از چند هفته اول شروع می‌شود و بهبودی کامل در طول 6 ماه به دست می‌آید. البته در موارد شدیدتر روند بهبودی بیمار ممکن است به یک سال هم برسد.

درمان فلج عصب صورت با تمرینات در فیزیوتراپی پویان در صورت پیگیری مستمر جلسات در کم‌ترین زمان ممکن، کامل می‌شود. البته برای تسریع در روند بهبودی و کیفیت نتیجه نهایی درمان، نباید تمرینات در خانه را فراموش کرد.

سؤالات متداول

فلج بلز چیست و چه تفاوتی با سکته مغزی دارد؟

فلج بلز یک عارضه عصبی است که باعث ضعف ناگهانی در عضلات یک طرف صورت می‌شود. درحالی‌که فلج بلز فقط صورت را درگیر می‌کند، سکته مغزی حادتر است و بر سایر قسمت‌های بدن نیز تأثیر می‌گذارد.

دوره درمانی کامل فلج بلز چقدر طول می‌کشد؟

در موارد خفیف، بهبودی در چند هفته حاصل می‌شود؛ اما در موارد حاد دوره درمانی از 3 ماه تا 6 ماه متغیر است.